Kuvakalisa luvo lwakho
Libhukulwati lemaKomidi emaWadi
Kuvakalisa luvo lwakho
Libhukulwati lemaKomidi emaWadi
Imininingwane yekutsintsana nalabangatsintfwa
Kubonga
Sitsandza futsi kubonga neluHlelo lwekuCinisa kweNgamela kwaseKhaya lwemaGTZ ekwenteni leLibhukulwati libe yimphumelelo.
INdvuna yaboHulumende betiFundza nebasemaKhaya
Setfulo
Ngesikhatsi singenisa inchubo lensha yabohulumende basemakhaya nga-2000, sakubeka kahle loku njengeluhlangotsi lwahulumende lolubekeke kahle kakhulu ekuniketeni inchazelo lebonakalako nalenguyonayona esisekelweni sekutinikela kutembusave, lokukutsi Bantfu BataweNgamela. Ekucabangeni kwetfu ngabohulumende basemakhaya,sababeka ezingeni lelisetulu lelicopha umlandvo kutekubukana netinselele tavelonkhe letibalulekile letifanana nekungacashwa, kuma ndzawonye kwetintfo nebuphuya.
Lamawadi emaKomidi amasipalati lamancane latsandza kwakhiwa adlala indzima lebaluleke kakhulu ekuzuzeni loku lokubaliwe ngetulu. Njengetimiso letimelele umphakatsi netakhamiti, adzinga kwatisa bomasipalati ngetifiso, lokunemandla ekwenteka netinkinga tebantfu. Afanele futsi akhe libhuloho ngekwenta kubekhona kuchumana lokufanele emkhatsini wemkhandlu netakhamiti. Umtsetfo wePhalamende wabohulumende basemakhaya wenta kusungulwe emakomidi emawadi latawusebenta njengemucu (intsambo) letawuhambisa inchubo yahulumende wetfu esiveni/emphakatsini. Emakomidi emawadi anendzima lebalulekile lekumele ayidlale ekutibandzakanyeni ngalokunemdlandla nekubona tinchubo letiyinhlitiyo (insika) yamasipala, njengeluHlelo lwekuTfutfukisa loluHlanganisiwe, kwabiwa kwetimali tabomasipala nenchubo yekuphatsa kusebenta kwabomasipala. Ngaphandle kwawo, inchubo yetfu yahulumende wembuso welinyenti angeke kushiwo kutsi umiselwe kubantfu.
Emakomidi emawadi asasungulwe emawadini langetulu kwemaphesenti langu-80. lamakomidi alamawadi ayehlukana ngemandla ekusebenta. Ngekunaka indlela lasebenta ngayo lamakomidi alamawadi kanye nemsebenti wekutfola kusimama kwalamakomidi lasele, sitawube senabisela tinzunzo tekuba sakhamuti ebantfwini betfu labanyenti
Lelibhukulwati-ke liniketa emacebo lamahle, imibono lephatsekako nemikhombandlela yekusebentisa emakomidi emawadi. Imiphakatsi itawukhona kutibandzakanya kakhulu ekutsatfweni kwetincumo temiKhandlu uma ngabe lamakomidi atawusebenta kahle ngalokuyimphumelelo.
Vakalisa Luvo Lwakho
Libhukulwati lwemaKomidi emaWadi
Lokucuketfwe
Singeniso ...1
Sehluko 1 ? Tinyatselo tekulungela kucala kusebenta ...3
Sinyatselo 1 Tfola imitsetfo nemikhombandlela lefanele ... 4
Sinyatselo 2 Visisa umsebenti wemakomidi emawadi ... 5
Sinyaselo 3 Visisa umsebenti welikhansela lemawadi ... 6
Sinyatselo 4 Visisa umsebenti welikhansela lelitgole sikhundla ngekuya kwelinani emavoti lasetulu elicembu lalo letembusave leliyi-PR... 7
Sinyatselo 5 Visisa umsebenti wemalunga elikomidi lewadi ... 8
Sinyatselo 6 Khetsa emalunga elikomidi eliwadi ... 10
Sinyatselo 7 Kuceceshwa nekufundziswa umsebenti ?
emakhansela... 13
Sinyatselo 8 kulungiselela umhlangano wekucala welikomidi leliwadi ? emacebo elikhansela leliwadi ... 14
Sinyatselo 9 Umhlangano wekucala welikomidi leliwadi ... 17
Sehluko 2 ? Emacebo lamahle ekusita emakomidi emawadi asebente ngemphumelelo ...19
Sinyatselo 10 Umsebenti wababhalane ... 20
Sinyatselo 11 Kubamba umhlangano ... 21
Sinyatselo 12 Kuhola umhlangano, emacebo emgcinisihlalo ... 22
Sinyatselo 13 Tindlela tekubika temakomidi emawadi ... 23
Sinyatselo 15 Kuhlela luhlelo lwekusebenta lwemnyaka lwekomidi yeliwadi lakho ... 28
Sehluko 3 - Masipalati: angawasita kanjani emakomidi emawadi ...31
Sinyatselo 16 Lusito luni masipalati laluniketa emakomidi emawadi?... 32
Sinyatselo 17 Luyini loluHlelo lwekuTfutfukisa loluHlanganisiwe?... 33
Sinyatselo 19 Indlela yekuPhatsa kuSebenta ... 34
Sinyatselo 20 Kutsintsana naMasipala ... 34
Sinyatselo 21 Imiklamo yamasipalati nalakuphembako ... 34
Vakalisa Luvo Lwakho
Libhukulwati lemaKomidi emaWadi
Sehluko 4 ? Emathebula lalusito longasetjentiswa ...35
Emaminitsi emHlangano... 36
Irejista yekubhalisa labebakhona emHlanganweni weliWadi nobe umHlangano weliKhetselo... 37
Luhlelo lwekuSebenta lwaMasipalati ... 38
Iphothifolyo yekuPhakelwa kwemiSebenti ... 39
Satiso semHlangano weliKomidi leliWadi ... 39
Lifomu lekukhetsa ? kukhetfwa kweliKomidi leliWadi ... 40
Luhlu lwemininingwane yekutsintsana yemalunga eliKomidi leliWadi ... 41
Imiphumela yelukhetfo lweKomidi yeliWadi ... 42
Singeniso
Sifanele sibambisane ngandlelanye etintfweni ngco letinyenti letifanana nekutfutfukisa indlela yekwetfulwa kwetinsita nekucinisa bohulumende basekhaya, lokufaka ekhatsi emaKomidi emaWadi. Emakomidi, la emalunga awo kubasebenti labetayelekile, enta umsebenti lobalulekile ekucinisekiseni luchumano lolufanele emkhatsini webantfu netikhungo tetfu tahulumende.?1
Lokubaluleke kakhulu macondzana naloku kutawuba sidzingo sekwenta siciniseko kutsi emaKomidi emaWadi abohulumende basekhaya ayahlangana njalo nje futsi asebenta njengekumiswa kwawo.?2
Emasu lalusito ! Lelibhukulwati liniketa emasu lalusito, imibono lephatsekako nemikhombandlela yekulawula emakomidi emawadi. Imiphakatsi itawukwati kutibandzakanya kakhulu ekutsatfweni kwetincumo temikhandlu uma ngabe emakomidi atawusebenta kahle kakhulu. Ngako-ke leLibhukulwati litawugcina lente imiphakatsi itibandzakanye ngemandla, kakhulu kunakucala etincumeni letitsatfwa yimikhandlu nabomasipalati. Lelibhukulwati lentelwe kusita emakhanselela nemakomidi emawadi ngeluchungechunge lwetinyatselo lafanele atitsatse atisebentise uma asebenta emakomidini emawadi awo.
iNhlaba-2004.
Kuvakalisa luvo lwakho
Libhukulwati lemaKomidi emaWadi
Lelibhukulwati lentelwe emakhansela nemalunga emakomidi emawadi, kubaniketa luchungechunge lwetinyatselo labafanele batitsatse uma basebenta emakomidini emawadi abo.
Emakomidi emawadi ayindlela lejabulisako yekuzuza yinye yetinhloso tahulumende wasekhaya lotfutfukisako lekukhulunywe ngaye kuMtsetfosisekelo weRiphabhuliki yeNingizimu Afrika-1996:
kukhutsata kutibandzakanya kwemiphakatsi netinhlangano temiphakatsi etindzabeni tabohulumende basekhaya.?
Lelibhukulwati lifanele lifundvwe ngekuhambisana netimfuno temtsetfo letifanele, imiKhombandlela yaVelonkhe yekuSungulwa nekuSebenta kwemaKomidi emaWadi aboMasipalati-2005 kanye neLibhuku lemiTfombolwati lemaKomidi emaWadi aVelonkhe (dplg ne GTZ 2005).
Secwayiso: Uyacelwa kutsi ngaso sonkhe sikhatsi uma usebentisa imibono nemacebo lakulelibhukulwati ubocabangela tintfo tangempela letenteka kumasipalati nasewadini lakho. Leminye yalemibono lechaziwe ingadzinga kuchibiyelwa futsi/nobe ilungiswe kute ifanele simo samasipalati neliwadi lakho.
Tinyatselo tekulungela kucala kusebenta
Sehluko 1
Libhukulwati lemaKomidi emaWadi
Sinyatselo 1: Tfola imitsetfo nemikhombandlela lefanele
Nalu luhlu lwetincenye letibaluleke kakhulu temtsetfo wasePhalamende lewudzinga kutivisisa kute wati loko lokufanele ukwente njengelilunga lekomidi yeliwadi. Lemitsetfo nemikhombandlela itawuphindze ikusite ekuvisiseni tinhlobo tetintfo emakomidi emawadi langatenta kusita imiphakatsi nemikhandlu yawo .
Kute ukhone kubona kutsi ngutiphi tincenye lese utifundzile, sebentisa lamabhokisana kute utihlobise ukhombise kutsi sewutifundzile.
UMtsetfosisekelo weRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika-1996- Sehluko 7 Sigaba-152 ? Tinhloso tahulumende wasekhaya. Lencenye itakutjela ngetinhloso tahulumende wasekhaya
Hulumende waseKhaya: uMtsetfo weTimiso taMasipala wanga-1998
Tehluko-73 na-74. Lapha utawutfola timiso nemitsetfo ngekusungulwa kwemakomidi emawadi
Hulumende waseKhaya: uMtsetfo wetiNchubo taMasipala wanga-2000
Lencenye yemtsetfo wasePhalamende ikutjela ngeluhlobo lwematfuba ekutibandzakanya imiphakatsi lengawalindzela kubomasipalati.
Imikhombandlela yaVelonkhe yekuSungulwa nekuSebenta kwemaKomidi emaWadi aMasipalati-2005. Loku kwentelwa kuniketa imininingwane lebanti ngekumisa nekusebenta kwemakodi emawadi
Tijubo letakhishwa nguMasipalati wakho kungenisa lenchubo yemakomidi emawadi. Loku kutawuphakamisa kutinikela kwamasipalati wakho kulenchubo yemakomidi emawadi.
Inchubomgomo yekutiBandzakanya kweMphakatsi yaMasipalati wakho ( uma anayo).
Lomgomo utakusita kanye nemphakatsi wakho nati kutsi ningachumana kanjani namasipalati wenu macondzana netindzaba letibalulekile letinitsintsako.
Sehluko 1
Tinyatselo tekulungela kucala kusebenta
Emacebo lalusito ! Lihhovisi laSomlomo kumasipalati wakho lingakunika yonkhe imitsetfo yasePhalamende netinkhombandlela letifanele.
Uma sewuyitfolile lemiculu ngamunye, ungayengeta kulelibhukulwati.
Sinyatselo 2: Visisa umsebenti wekomidi yeliwadi
UMtsetfo weTimiso taHulumende waseKhaya wanga-1998 utsi:
umgomo wekomidi yeliwadi kufutfukisa kutibandzakanya kwentsandvo yelinyenti kuhulumende wasekhaya.?
Emakomidi emawadi angulenye yetindlela longavakalisa ngayo luvo lwakho ekutsatfweni kwetincumo tahulumende.
Ngalokuvakala melula, emakomidi emawadi akhiwe ngemalunga lakhetsiwe eliwadi lelitsite kute:
1. aphakamise tindzaba letivusa lunako ngeliwadi lasekhaya kukhansela leliwadi avakalise luvo ekutsatfweni kwetincumo, ekuhleleni nakumiklamo leyentiwa ngumkhandlu nobe masipalati letsintsa liwadi.
Likhansela leliwadi lingusihlalo wekomidi yeliwadi, ngalokunjalo-ke lililunga lekomidi lelibaluleke kakhulu. Likhansela lelitfole situlo ngekuya kwelinani lelisetulu lemavoti latfolwewe licembu lembusave lalo(lelikhansela) liniketwa ngumkhandlu umtfwalo wekusita likhansela leliwadi ewadini.
Libhukulwati lemaKomidi emaWadi
Emakomidi emawadi akhulisa lizinga lekutibandzakanya kwebahlali bendzawo ekutsatfweni kwetincumo tamasipalati, njengobe abachumanisi ngco nalabayingcayizivela bemkhandlu.
abameleli beliwadi lendzawo, futsi akahambelani netembusave afanele atibandzakanye, etindzabeni letifanana neNchubo yeluHlelo lwekuTfutfukisa loluHlanganisiwe, kuphatfwa kwekusebenta kwamasipalati, ibhajethi yemnyaka, imiklamo yemkhandlu naleminye imisebenti lebalulekile naletinye tinhlelo futsi njengobe tonkhe letintfo titsintsa bantfu bendzawo angabona futsi asungule imiklamo lengatfutfukisa timphilo tebantfu emawadini angasita likhansela ekusombululeni kungcubutana, ngekuniketa lwati ngekusebenta kwabomasipalati angalandzelela kusebenta kwabomasipalati futsi aphakamise tindzaba letivusa lunako kuleliwadi lendzawo angasita ngemikhankhaso yekucaphelisa umphakatsi, sibonelo kungcola, emanti nekuhambisa kungcola, kukhokhelwa kwetinhlawulo, njengobe emalunga ayayati imiphakatsi yawo yendzawo netindzingo tayo futsi.
Sinyatselo 3: Visisa umsebenti welikhansela leliwadi
Khumbula kutsi likhansela leliwadi lifanele lisimamise lokulindzelwe liwadi lalo nelicembu lalo letimbusave. Loku kwenta kube ngumsebenti loyincangancanga. Kubalulekile kutsi ukuvisise loku, futsi ucaciseleke ngemsebenti welikhansela kute ube nendlela lengu go yekuvakalisa luvo lwakho kulelikomidi. Uma ngabe umsebenti welikhansela leliwadi uyakucacela, utawugwema kuncintisana nekungcubutana naloyo muntfu ngalokungenasidzingo.
Sehluko 1
Tinyatselo tekulungela kucala kusebenta
Likhansela leliwadi lingusihlalo wekomidi yeliwadi linemtfwalo wekubita umhlangano webantfu balo (liwadi/umphakatsi longaphansi kwalo) kutewukhetfwa emalunga elikomidi leliwadi linemtfwalo wekwenta siciniseko sekutsi ishejuli yemhlangano ilungisiwe, lokufaka ekhatsi: imihlangano yelikomidi leliwadi, imihlangano yebantfu balo nemihlangano yelikhetselo lisebenta ekomidini yeliwadi kute lente siciniseko sekutsi kuneluhlelo lwemnyaka lwemihlangano linemtfwalo wekwenta siciniseko sekutsi likomidi leliwadi lenta loku lokulindzelwe ngumasipalati kutsi likwente macondzana netindlela tekubika linemtfwalo wekuphendvulana nemibuto nekubukana netikhalo ewadini linemtfwalo wekusombulula kungcubutana nekwendlulisela embili kumasipalati leto tinkinga nobe kungcubutana lokungakasombululeki lifanele litimbandzakanye ngalokuphelele kuyo yonkhe imisebenti yemphakatsi lengenelwa likomidi leliwadi linemtfwalo wekutjela likhansela leliyi-PR ngemisebenti nemashejuli emihlangano.
Likhansela leliyi-PR linikwa liwadi futsi lisita likhansela laleliwadi nobe-ke likomidi laleliwadi. Lelikhanslela lelyi-PR libukana nemibuto netikhalo ngekubonisana nelikhanslela laleliwadi.
lifanele lingenele imihlangano yemakomidi emawadi, umphakatsi weliwadi lalo nemihlangano yelikhetselo lingasita ekusombululeni kungcubutana futsi lente tiphakamiso tekwendlulisela embili lingasita ekuchubeni imiklamo njenga lokuncunyiwe lingasita likhansela leliwadi, kepha alitsatsi sikhundla salelikhansela.
Imibuto levamise kubutwa:
Umbuto: Ingabe likhansela leliwadi lingalibeka likhansela leliyi-PR libe nguSihlalo uma likhansela leliwadi lingekho?
Imphendvulo: Yebo- likhansela leliwadi lingalicela likhansela leliyi-PR, ngekulibhalela incwadzi, kutsi libe ngusihlalo wemhlangano uma lona lingekho. Kute kuvunyelwa lokuhlelekile kwelisekela lasihlalo ngaphansi kwalomtsetfo.
Sinyatselo 5: Visisa umsebenti wemalunga elikomidi leliwadi
Emalunga elikomidi leliwadi akhetfwa liwadi lawo kute amelele imibono yebantfu bawo. Benta umsebenti lobalulekile ngekhatsi emphakatsini.
Umsebenti wemalunga:
kweluleka likhansela leliwadi ekuboneni tidzingo netindzaba letihlupha liwadi, nekubika loku kumkhandlu kusebenta ngalokunemdlandla ekomidini leliwadi futsi nekwemukela imitfwalo njengekuphatsa iphothifoliyo nobe ludzaba lolubalulekile (lolutsintsa umphakatsi/liwadi)
kusita likhansela atjele umphakatsi ngemalungelo awo nemsebenti lewufanele uwente njengelicembu lelibumbene futsi bakhulume ngelivi linye kusita likhansela ngekukhonona netikhalo temphakatsi kwenta imisebeti lesemtsetfweni ngekhatsi kwelikomidi, sibonelo, mabhalane kukhombisa buholi ekucaleni imiklamo letawutfutfukisa timphilo tebantfu ewadini kwenta iphrofayili (imininingwane yeliwadi) kute kutsi lelikomidi lati kabanti ngaleliwadi (Bona Sinyatselo 13)
kusita likhansela leliwadi libonisane nemphakatsi lonelivi eludzabeni lolutsite, futsi basebente nalababambisene nabo emphakatsini kute umsebenti welikomidi leliwadi ube yimphumelelo kutibandzakanya emicimbini yemphakatsi sibonelo, emingcwabeni nemisebenti yemasiko. Loku kubaluleke kakhulu ngobe kukhombisa kutsi unendzaba nemphakatsi futsi uyativisisa tindzaba tawo.
Imibuto levamise kubutwa
Umbuto: Ingabe ayaceceshwa yini emalunga nemakhansela emakomidi emawadi?
Imphendvulo: Yebo. Masipalati wakho ufanele awaceceshe onkhe emalunga elikomidi leliwadi ngenchubo yeliwadi, lokufaka ekhatsi likhono lebubhalene, kubhala umbiko, buholi, kusebenta kwamasipalati nebhajethi.
Umbuto: Ingabe emakomidi emawadi afanele abe nekutiphendvulela yini emacenjini etepolitiki?
Imphendvulo: Cha. Emakomidi emawadi atimele odvwana, akahlangani nemacembu etepolitiki. Loko ngumtsetfo. Emakomidi emaWadi entelwe kumelela tincenye temiphakatsi wakho letehlukanisiwe, hhayi nje licembu linye letepolitiki.
Umbuto: Ingabe tincumo letitswatfwa ngemakomidi emawadi tiyawubophelela yini umKhandlu?
Imphendvulo: Cha! tincumo letitsatfwa ngemakomidi emawadi atiwubopheleli ngalokusemtsetfweni umkhandlu namasipalati. Nobe kunjalo, ngenca yekunitikela ekusebenteleni umphakatsi, imibono yemakomidi emawadi itawubukwa ngeliso lelibukhali.
Umbuto: Ingabe emalunga emakomidi emawadi ayakhokhelwa yini kwenta umsebenti wawo?
Imphendvulo: Cha. Emalunga emakomidi akakhokhelwa kwenta umsebenti wawo kepha tindleko leticatsa langene kuto tifanele tikhokhelwe, sibonelo; titfutsi nekudla .
Umbuto: Ingabe emakomidi emawadi angatihambela ngco, matfupha aye kumasipalati ayovakalisa lokuwahluphako?
Imphendvulo: Cha. Tindzaba letiphakanyiswa ngemakomidi tihanjiswa likhansela lelitawubese litetfula ehhovisi laSomlomo.
Umbuto: Kutawentekani uma ngabe likhansela alilatisi lihhovisi laSomlomo loko likomidi lelifuna kwatiwe nguSomlomo?
Imphendvulo: Enkingeni lenjena-ke likomidi lingancuma kuyewukhuluma matfupha nelihhovisi laSolomlomo mancondzana nekweswela lusito lwelikhansela. Somlomo-ke utawubese ukhuluma nelikhansela leliwadi ngaloludzaba futsi ente siciniseko sekutsi lelikhansela liyawuvisisa umsebenti walo wekwatisa Somlomo futsi liphakamele tindzaba/tidzingo telikomidi leliwadi.
Umbuto: Ingabe emakomidi emawadi ngiyo kuphela indlela imiphakatsi lingavakalisa luvo lwayo etincumeni letitsatfwa ngumkhandlu?
Imphendvulo: Cha. Kutawubakhona nalamanye ematfuba, sibonelo; imihlangano lemikhulu yemphakatsi lemacondzana netindzaba letinyenti, njengebhajethi yemnyaka. Emakomidi emawadi afanele ente siciniseko sekutsi bahlali bemawadi abo bayati ngalamatfuba futsi.
Umbuto: Emakomdi emawadi angatibandzakanya yini emisebentini lefanana nekubukana nekukhonona netikhalo, nobe kungcubutana ngekhatsi emphakatsini?
Imphendvulo: Yebo. Emakomidi emawadi angenta umsebenti lomkhulu ekusiteni likhansela leliwadi lisombulule kungcubutana, nobe kuphendvula imibuto, njengobe emakomidi emawadi avamise kubanekuvisisa lokujulile kwetindzaba temphakatsi letiyincangancanga.
Sinyatselo 6: Khetsa emalunga elikomidi leliwadi
Kokubili lihhovisi laSomlomo nelikhansela badlala indzima lapha. Kungumtfwalo welikhansela leliwadi kubita umhlangano wekukhetsa emalunga elikomidi leliwadi. Lomhlangano ubitwa ngekutsi ?ngumhlangano wemphakatsi weliwadi. Lihhovisi laSomlomo litawuchuba lolukhetfo kwenta siciniseko sekutsi lutimele.
Emakomidi emaWadi angaba ngemalunga lalishumi. Nati tintfo letifanele utente uma ulungisela kukhetfwa kwemalunga elikomidi leliwadi.
liwadi umhlangano wemphakatsi weliwadi lusuku indzawo inchubo yekukhetsa libhokisi lemaphepha ekuvota
Likhansela lelwadi lifanele
Lisebentisane nelihhovisi laSomlomo kukhetsa lusuku lolufanele lwekubamba umhlangano wekukhetsa emalunga elikomidi leliwadi
Likhetse lusu, sikhatsi nendzawo yekubambela umhlangano weliwadi
Lente siciniseko sekutsi emalunga emphakatsi atawufika kuleyo ndzawo yekubambela umhlangano sibonelo, kungaba nesidzingo sekulungisela lamanye emalunga emphakatsi kwekuwatfutsa. Nobe-ke kulungiswe indzawo lesedvute nelinyenti lemphakatsi weliwadi. Futsi ucabangele labo bantfu labagulako nobe labakhubatekile; ngabe bonkhe bantfu bayafinyelela lapho kutawubanjelwa khona lomhlangano?
Lente siciniseko sekutsi titulo tekuhlala kulomhlangano tilungisiwe, ikakhulu tebantfu labadzala
Latise wonkhe umuntfu ( bonkhe labo labakulelo wadi) ngelusuku, sikhatsi, indzawo nenhloso yekubamba lomhlangano: licabange ngekubeka tatiso emitapeni yetincwadzi, emitfolamphilo nasetikolwemi, kufaka satiso ephephandzabeni lemphakatsi, nekusebentisa tinsita temphakatsi tekumemetela emsakatweni wemoya wemphakatsi. Lihhovisi laSomlomo lifanele likhokhele tindleko tekukhangisa
Lente siciniseko sekutsi liyatetayeta ngenchubo yalolukhetfo lihhovisi laSomlomo litawuchuba lolukhetfo kepha likhansela leliwadi nemalunga elikomidi afanele ayati lenchubo
Lilungise kube khona lotawutoliga uma kunesidzingo.
Manje selitfuba lelihhovisi laSomlomo, kwenta loku lokulandzelako
Kwenta siciniseko sekutsi kunerejista/libhuku lekubhalisa, emhlanganweni weliwadi nekutsi futsi lisayinwe kute kukhoneke kuhlola lenchubo yelukhetfo
Lichaze imisebenti nemitfwalo yemakomidi emawadi nemalunga awo, kulomhlangano
Kuchaza inchubo yelukhetfo kulabo labalungenelako.
Imibuto levamise kubutwa :
Umbuto: Ingabe tikhona yini tinchubo letimisiwe tekugcwalisa tikhala temsebenti ekomidini leliwadi?
Imphendvulo: Yebo. Letinchubo tiyehlukana ngekuya kweluhlobo lwesikhala semsebenti. Umculu, Umkhombandlela wemaKomidi, i-National
Umbuto: Ingabe tikhona yini timo lapho lilunga lelikomidi leliwadi lingakhishwa emsebentini?
Imphendvulo: Yebo. Uma ngabe lelo lunga aliketi emhlanganweni lemitsatfu nobe ngetulu lelandzelanako ngaphandle kwekutsatsa likhefu, lingeti emhlanganweni lesitfupha nobe lengetulu lelandzelanako litsetse likhefu, lingakhishwa.
Umbuto: Kwentekani uma lilunga lelikomidi leliwadi lisuka liya kulelinye liwadi?
Imphendvulo: Lelilunga lifanele lisishiye sikhundla salo, njengobe litawufanela kuba ngumvoti kuleliwadi kute libe sekomidini yeliwadi
Sinyatselo 7: Kuceceshwa nekufundziswa umsebenti ? emakhansela emawadi nemalunga emakomidi emawadi
Uma ngabe onkhe emalunga elikomidi leliwadi asakhetsiwe, onkhe afanele aceceshwe afundziswe umsebenti. Njengasihlalo weliKomidi, likhansela leliwadi nalo lifanele liceceshwe lifundziswe umsebenti.
Naku-ke lotawukufunda uma sewuyoceceshwa ufundziswa umsebenti
Utawati ngemtsetfo wasephalamende lophatselene nemakomidi emawadi. Uma ungawati lomtsetfo wasePhalamende, kungenteka ugcine sewenta tintfo letingekho emtsetfweni
Utawati ngemitsetfo lemisiwe netimiso letitakusita wati kabanti ngemisebenti yemakomidi emawadi
Utawati kutsi likhansela lisebenta kanjani
Utawati ngetinchubo tekubamba umhlangano, lokubaluleke kakhulu ekuhlanganyeleni ngalokunemdlandla emihlanganweni
Utawati ngendlela lefanele yekutiphatsa kwemalunga elikomidi leliwadi lokutawukuhola kukukhombe indlela yekutiphatsa njengelilunga lelikomidi
Utawati ngemandla nemisebenti yelikomidi leliwadi. Loku kutawukusita wati kahle kamhlophe umsebenti wakho njengelilunga lelikomidi leliwadi
Nitawatana kute nikhone kucala nakhe licembu lelinemandla.
Sinyatselo 8: Kulungiselela umhlangano wekucala welikomidi leliwadi
Emacebo langasita likhansela leliwadi
Nalu luhlu lwekuhlola tintfo lekumele tentiwe lolwentelwe kusita likhansela lelisha leliwadi, lelingusihlalo welikomidi leliwadi, lungiselela umhlangano wekucala. Uma likomidi selihlangene futsi lakhetsa mabhalane , lomuntfu-ke utawusita likhansela ekwenteni lomsebenti wekuba ?ngusihlalo?. Uma ngabe likhansela leliwadi lihleleke kahle njengasisihlalo, kutawuba lula kuniketa lamanye emalunga elikomidi tibopho nemisebenti, futsi umhlangano utawuchubeka ngemphumelelo.
Likhansela leliwadi lingabuketa loluhla lwekuhlola kute libe nesiciniseko sekutsi umhlangano wekucala ulungiselelwe
Ingabe sewutfolile futsi wabambisa indzawo lekutawubanjelwa kuyo imihlangano yelikomidi leliwadi? Khumbula kutsi lendzawo ifanele ibe yindzawo yesive hhayi nje indzawo yangasense, njengelikhaya lemuntfu. Loku ngulokumiswe nguMtsetfo.
Ingabe sewuluhlelile yini luhlaka lweshejuli yemhlangano yemnyaka, loluhla lwayo yonkhe imihlangano yemnyaka netinsuku, tikhatsi netindzawo tekubambela leyo mihlangano? Loluhlu lufanele lufake ekhatsi imihlangano yelikomidi leliwadi nemihlangano yeliwadi futsi ilusito ekwenteni emalunga elikomidi leliwadi akhone kuhlela sikhatsi sawo emnyakeni lotako.
Ingabe sewuyitfolile yini ikhithi (umgodla wemiculu yelwati letsite) yakho yelwati kuSomlomo? Loku kufanele kufake ekhatsi umtsetfo wasePhalamende lofanele nemikhombandlela, kukanye netimfuno netinhlaka tetindlela la tekubika, sibonelo (irejista) libhuku lekubhalisa labetile emhlanganweni
Ingabe ukuhlelile yini lokutawukhulunywa ngako emhlanganweni (i-ajenda)? ( bona tinyatselo 10 na-11 imisebenti yamabhalane nemacebo langasita likhansela leliwadi ekubambeni umhlangano. Indlela i-ajenda ngako yemhlangano ikhonjisiwe kusehluko 4.)
Ingabe sewulentile yini luhla lwemisebenti netibopho temalunga elikomidi leliwadi (nobe tinhlangotsi telikhetselo lekumele emalunga asebente kuto nobe atisebente) lenitawucocisana ngako ekomidini leliwdi?
Ingabe sewuke wacabanga ngelilanga lemhlangano kute nente luhlelo lwemnyaka lwetintfo letitawentiwa ? ( bona sinyatselo-14 lapho khona kukhonjiswa kutsi ungaluhlela njani loluhlelo lwemnyaka.)
Imibuto levamise kubutwa:
Umbuto: ingabe luhlobo luni lwemihlangano letawubanjwa ngemakomidi eliwadi?
Imphendvulo: kutawubakhona tinhlobo letintsatfu temihlangano letibalulekile emakomidi emawadi labhekeke kutsi ayilungiselele. Lemihlangano itawubanjwa ngekuvumelana kwelikhansela leliwadi.
Imihlangano yelikomidi leliwadi ? lena yimihlangano levamise kubanjwa yemalunga elikomidi leliwadi. Ifanele ibanjwe njalo nje kute emakomidi emawadi akhone kuhlela ngalokuyimphumelelo. Ifanele kutsi lokungenani ibanjwe ka-6 ngemnyaka. Imihlangano leminye leminyenti lefanele ibanjwe njalo nje, njengemihlangano yenyanga, iyanconywa, kute kutsi lamakomidi emawadi abe nelitfuba lelanele lekugcila kuto tonkhe letintfo letehlukene lelifanele litente.
Imihlangano yeliwadi ? lena yimihlangano lesemkhatsini welikhansela leliwadi neliwadi, labo-ke bahlali bendzawo. Lemihlangano itawusita likhansela leliwadi nelikomidi leliwadi livisise tidzingo temphakatsi. Tikhatsi temhlangano webahlali bendzawo tifanele tihlelwe kusenesikhatsi/phambilini njengencenye yeshejulu yemnyaka. Lankha ngematfuba ekumema tikhulu tabomasiphalati nobe-ke baholi betepolitiki batewukhuluma nebahlali bendzawo ngetindzaba letiphatselene nemphakatsi wabo, nobe titewubaniketa lwati macondzana nekusebenta kwabomasipalata
Imihlangano yelikhetselo yona ingabanjwa uma kunesidzingo, sibonelo; uma ngabe kuneludzaba lolutsite, umphakatsi lokhatsatekako ngalo, futsi lofuna kucocisana ngalo nelikhansela nobe namasipalati.
Sinyatselo 9: Umhlangano wekucala welikomidi leliwadi
Kunetintfo letinyenti letifanele tenteke emhlanganweni wekucala welikomidi leliwadi
Kukhetsa emalunga latawungena ? kufanele ube namabhalane futsi ungatikhetsela kutsi ube nemgcinitimali (Bona sinyatselo 10, umsebenti wamabhalane)
Emalunga elikomidi akatetfule/atatise lelinye kulenye ashiyelane ligwayi ngaloko lafuna kukuzuza njengemalunga elikomidi leliwadi
Cela mabhalane ente luhla lwetinombolo tetincingo nemakheli ekutsintsana emalunga elikomidi leliwadi bese unika lilunga ngalinye luhla lwalo
Kanye nalelicembu, cocisanani nivumelane ngemigomo yekutiphatsa emhlanganweni, kufaka ekhatsi sidzingo sekugcina timfihlo. Ngalesinye sikhatsi emhlanganweni kutawucociswana ngetindzaba letibanga kuphikisana. Onkhe emalunga adzinga kubuketa futsi acocisane atfole kutsi atakubika kanjani loku kubantfu bawo (bahlali bendzawo). Akusebenti ngaso sonkhe sikhatsi kutsi utawutjela wonkhe muntfu yonkhe intfo
Cocisanani ngeshejuli yemnyaka nibone kutsi anifinyeleli esivumelwaneni sekutsi nguyiphi imihlangano lekumelwe ibanjwe, nini futsi
Bambani umhlangano wekuhlela luhlelo lwemnyaka loku kungaba ngumhlangano welikhetselo welikomidi, nobe umhlangano lolandzelako welikomidi lovamisile kubanjwa
Niketa emaphothifoliyo/ imisebenti sibonelo, tetindlu, temphilo netenhlalakahle, kutfutfukiswa kwemnotfo wendzawo. ?iphothifoliyo? isho umsebenti, lonikwa umuntfu munye, kutsi abike, avisise, achumanisa futsi asebentana eluhlangotsi lolutsite lolunitsintsako
Emasu lalusito langasita emakomidi asebente ngemphumelelo
Sehluko 2
Sinyatelo 10: Umsebenti wamabhalane
Mabhalane welikomidi leliwadi unalemisebenti lelandzelako:
Kusita kuhlela nekulungisa i-ajenda ? mabhalane ufanele abute emalunga elikomidi eliwadi tihloko langatifaka ku-ajenda tayo yonkhe imihlangano
Kucocisana nasihlalo nge-ajenda kute nivumelane ngalokucuketfwe ngembi kwekutsi niyitfumelele lamanye emalunga. Khumbula sihlalo welikomidi ngulelikhansela leliwadi, ngako-ke loyo muntfu nguye lonelivi lekugcina kuloku lokuku-agenda yemhlangano
Ngemuva kwekwemukelwa kwe-agenda, yinikete emalunga elikomidi eliwadi ngaphambi kwekutsi umhlangano ubanjwe
Kubhala emaminitsi ayo yonkhe imihlangano, lebitwe ngusihlalo nelikomidi leliwadi. ?emaminitsi amane nje alirekhodi lelibhaliwe lako konkhe lokukhulunywe ngako emhlanganweni; avamise kufaka ekhatsi ingcoco macondzana nesihloko ngasinye lekukhulunywe ngaso, tincumo letitsetfwe likomidi, netinyatselo letitsetfwe kuphumelelisa letincumo
Kwenta siciniseko sekutsi lamaminitsi anikwa onkhe emalunga elikomidi leliwadi, agcinwe futsi abekwe endzaweni levikelekile. Khumbula emaminitsi alirekhodi lemtsetfo lemhlangano, ngako-ke kubaluleke kakhulu kutsi agcinwe endzaweni levikelekile. Bantfu bavamisile kuhle babuketa lamaminitsi emihlangano bahlole tincumo letatsatfwa.
EMACEBO LALUSITO Niketa mabhalwane lwati lolukulilebhukulwati lolumacondzana nemsebenti wamabhalane, uchutjwa kanjani umhlangano, kanye neluhlaka lwekubhalela i-ajenda yemhlangano
Sehluko 2
Emacebo lalusito ekukusita likomidi lemawadi ekusebenteni ngemphumelelo
Sinyatselo 11: Kuchuba umhlangano
Shano sikhatsi nendzawo lekutawubanjelwa kuyo umhlangano kusesenesikhatsi lesanele. Njengobe kushiwo ngetulu, loku kungumtfwalo wamabhalane
Lungisa uhlele i-ajenda kusengakayiwa emhlanganweni. Loku ngumsebenti waSihlalo namabhalane. (Bona sinyatselo 10, umsebenti wamabhalane.)
Nika emalunga elikomidi leliwadi i-ajenda kusengakayiwa emhlanganweni kute bati kutsi kutawube kukhulunywa ngani kulomhlangano futsi bakwati kutilungiselela. Ngalesinye sikhatsi kungadzingeka kube nembiko macondzana nemsebenti. Ngako-ke uma ngabe loyo lobukene naloyo msebenti uyati ngaloku, angatsintsa nemphakatsi ngaloludzaba bese ubikela likomidi ngalokufanele
Sihlalo utawuvula umhlangano bese ufundza i-ajenda sinyatselo ngesinyatselo
Bhala phansi kutsi bobani labakhona.
Bhala phansi labacolisile kutsi angeke babekhona. Emalunga elikomidi afanele abikele lelinye lilunga lelikomidi uma angeke aphumelele kuta emhlanganweni. Loku kwatiwa ngekutsi kucolisa.
Fundza onkhe emaminitsi ? hlola kutsi ngabe alirekhodi langempela lemhlangano londlulile. Wonkhe muntfu ufanele avume kutsi lamaminitsi angiwo ngempela ngobe emaminitsi alirekhodi lemhlangano lelisemtsetfweni.
Tinkhulumo letivela kumaminitsi lendlulile ? loku kufaka ekhatsi tintfo lekwakhulunywa ngato emihlanganweni lowendlulile lebekufanele emalunga elikomidi etfule umbiko ngato. Ungavamisa kusheshe ubone kutsi yini ?leba tinkhulumo letivelako (kumaminitsi lendlulile) ngekubuka tinyatselo lebetifanele titsatfwe bantfu.
Kubhalwa kwetincwadzi - leti tincwadzi letibhalelwa likomidi nobe letitfunyelwa likomidi. Likomidi lifanele libhale phansi incwadzi ngayinye letfunyelwako ngobe itfunyelwa esikhundleni sakho.
Letinye tihloko letikhona ku-ajenda sibonelo; IDP, ibhajethi yamasipala, kuphatfwa kwemsebenti wamasipala, imiklamo yekutfutfukisa umnotfo wendzawo. Linye lilunga lelikomidi lingangenisa licale tingcoco/tinkhulumo. Lombiko ungafaka ekhatsi singeniso macondzana nekutsi (kuyini, yini lekufanele uyente, kungani ukwenta loko) nekutsi tinyatselo tini lesetitsetfwe futsi yini lokunye lokudzinga kwentiwa.
Khumbula kutsi kubalulekile kutsi onkhe emalunga elikomidi abambe lichaza emhlanganweni. Sihlalo akafaneli kugodla umhlangano. Umsebenti wasihlalo kuhola akhombe emalunga indlela ku-ajenda kute kuzuzwe imigomo yelikomidi. Sihlalo ufana nakhondaktha welibhendi lemculo hhayi nje umhlabeleli lohlabela yedvwana
Ngemuva kwetingcoco, sihlalo ufanele ente siciniseko sekutsi sincumo sitsetfwe, futsi uma kukhoneka, sekutsi kube khona lonikwa umtfwalo wekutsatsa tinyatselo egameni lelikomidi.
Sinyatselo 12: Kuba ngusihlalo emhlanganweni, emacebo lalusito kusihlalo
Yetama kutsi wena ungakhulumi kakhulu; lalela kutsi labanye batsini futsi wente siciniseko sekutsi bagcila kuloko lokuku-ajenda
Bhala phansi emaphuzu labalulekile labekiwe ngesikhatsi kukhulunywa
Finyeta onkhe emaphuzu labalulekile ekugcineni kwakunye kuloku-agenda
Yenta tintfo tihambe ngemumo emhlanganweni ? loku kusho kutsi yenta siciniseko sekutsi tikhulumi tiyahlonishwa, bantfu abahleki futsi abakhulumi umhlangano usachubeka nobe bacocisane bodvwana
Yetama kucedza ngesikhatsi
Sinyatselo 13: Tindlela tekubika temakomidi emawadi
Utawudzinga kutsintsa lihhovisi laSomlomo kumasipalati wakho kute utfole ngetindlela tekubika, lokufuka ekhatsi sikhatsi lesingumncamulajucu wemibiko. Loku kuvamise kwentiwa ngetinyanga, ngaLesihlanu wekugcina ngenyanga.
Lihhovisi laSomlomo lingaba ne-phrofoma yekwenta umbiko. Lifomu le-phrofoma lingumkhombandlela lobhaliwe, nobe lifomu, longavele nje uligcwalise kunekutsi ube uloku utentela lakho. Lilusito lolukhukhulu ngobe uyakwati konkhe lokudzingekako.
Uma ngabe kute i-phrofoma lekhona, nali lelinye likhasi longalisebentisa. (awudzingi kufaka imininingwane leminyenti.)
Sinyatselo 14: kuhlela iphrofayili yelikomidi leliwadi
Loku kuba ngulokunye kwetintfo tekucala letentiwa likomidi ndzawonye. Loku kungasita kwakhe lelicembu, futsi uma kuhlangenwe ungevisisa kabanti ngeliwadi lakho.
Kwenta iphrofayili yeliwadi kungaba yintfo lemnandzi. Nankha emabalengwe ekukwenta ukhone kucala. Khumbula kutsi ungacala ngekutfola lwati lolusendlalelo longacala ngalo bese wengeta kulo umnyaka wonkhe.
Tfola imininingwane letsite ngalabantfu labakuleliwadi netinkinga labahlangabetana nato
Sibonelo:
iminyaka yebantfu, bulili, netimo temisebenti yabo
Tibalo balo tebugebengu, tinkinga letinkhulu tetemphilo tintfo tamalangonkhe labahlupheka ngato emoyeni bantfu simongcondvo kutinhlelo tamasipala nalabakuphakamisako ematsemba ebantfu umlandvo weliwadi tilwimi letikhulunywa bantfu labanendzaba nako kutepoliitiki
Ngiyitfola njani lemininingwane?
Masipalati angakuniketa imininingwane lephatselene netintfo neminyaka yebantfu. Likhansela leliwadi lingayicela ehhovisi laSomlomo emaphoyisa angakuniketa tibalo balo tebugebengu futsi uma ngabe kukhona nesibhedlela nobe umtfolamphilo endzaweni yangakini ungakuniketa imininingwane ngetemphilo ungatfola kutsi batfu bacabangani, emihlanganweni yemawadi, nome emihlanganweni yemacembu lamancane ebantfu kulo lonkhe liwadi, nobe wente luklayo kulomphakatsi, nobe ucocisane nebangani.
Ngutiphi takhiwo letikhona ewadini?
takhiwo? kusho leto takhiwo letakha umphakatsi wakho, sibonelo:
takhiwo temphakatsi letifanana netikolwa, imitfolamphilo, tibhedlela, emaphoyisa, nema-ambulensi njil.
Imigwaco,emanti , kuhlanteka
Luhlobo lwetindlu
Temidlalo nekukhibika
Emasontfo
Emahola emphakatsi/esive
Titolo, timakethe, emabhange
Kwekutfutsa
Yini lenye leyentekako kulomphakatsi?
Yenta luhla lwetinhlangano temphakatsi ? laba ?ngulabatsintsekako? lababaluleke kakhulu ekomidini leliwadi. ?labatsintsekako? kungabantfu, nobe bameleli belicembu, labanetidzingo/timfuno letitsite, nobe lababomphetsa, nobe labanendzaba ngempela nentfo loyentako ekomidini leliwadi.
Ingabe baSebenti bekuTfutfukisa umPhakatsi CDWs bakhona yini ewadini lakho?
Tfola ema-CDW ewadini lakho nihlangane nicatsanise imikhawulo, lokufaka ekhatsi kutsi ngabe ema-CDW ayakhona yini kweseka liwadi lelikomidi ngekwenta imisebenti nobe bubhalane.
Ungalusebentisa loluhla kukusita kuhlelela imihlangano yalabatsintsekako bakho.
Kutfola tinhlangano nobe imihlangano
Imitimba leyengamele tikolwa
Timiso leticaphele/letigadze imiphakatsi
Tinhlangano tetenkholo
Tinhlangano telusha
Bomasingcwabisane/tinhlangano tekungcwaba
Tinhlangano temabhizinisi
Tinhlangano temasiko sibonelo; imisebenti yebuciko/imibukiso, umculo
Tinhlangano tabomake
Imibuto levamise kubutwa:
Umbuto: kubaluleke ngani kuhlela iphrofayli yeliwadi?
Imphendvulo: njengelikhansela leliwadi nelikomidi leliwadi, ungasebenta ngemphumelelo uma ngabe wati liwadi lakho kahle. Khumbula, ukhona kute umelele liwadi. Angeke ukwati kukwenta loku uma ungati kutsi bobani labahlala ewadini lakho, yini tidzingo netinkinga tabo, yini labafuna likomidi libentele kona kanye futsi nekutsi ngutiphi takhiwo, imigwaco naletinye tintfo letiphatsekako letakha liwadi lakho. Loku futsi kufaka ekhatsi kwati kabanti ngetinhlangano temphakatsi ne?tinsita? tendzawo njengemabhizinisi nobe emaklabhu etemidlalo endzawo. Utawumangala kutsi utawutfolani.
Umbuto: Likomidi leliwadi lingalusebentisa njani lolwati?
Imphendvulo: Likomidi leliwadi lingasebentisa lolwati ekuhleleni luhlelo lwemnyaka. Utawukwati kuhlela kancono futsi utibandzakanye ngemphumelelo etingcogcweni temigomo yemkhandlu netinhlelo nobe imiklamo ngobe wati kabanti ngeliwadi lakho kunalomunye umtfu
Sinyatselo 15: Kuhlela luhlelo lwekusebenta lwemnyaka lweliwadi lakho
Likomidi leliwadi lidzinga kuba neluhlelo lwemnyaka lolucacisa kabanti tintfo lekumele kucalwe ngato nalelifise kukuzuza. Loku kutakusita ubone kutsi ukuzuzile yini loko bewufuna kukwenta. Kutawukusita futsi ubike kumasipalata, njengobe utawubika tonkhe tinyanga ngekuya kweluhla lwakho lwekusebenta.
Kungumbono lomuhle kuhlela umhlangano welikhetselo masinyane ngendlela lokungakkhoneka ngayo nihlele luhlelo lwemnyaka lwekusebenta. Ciniseka kutsi luhlelo lwakho lweliciniso futsi lwetintfo letingazuzeka.
Uma sewuhlela luhla lwemnyaka lwekusebenta lwelikomidi leliwadi lakho ungacabanga ngaloku lokulandzelako:
Tindzaba letibaluleke kakhulu temphakatsi? Yini lengentiwa likomidi leliwadi kusita? Ungakwenta nini loku?
Ngumuphi umklamo likomidi leliwadi lelifisa kuwenta? Tsatsa letintfo njengemklamo wekutfutfukisa umnotfo wendzawo, kucecesha banakekeli betemphilo labasita emakhaya? Singayenta yini lemiklamo sibambisene naletinye tinhlangano temphakatsi?
Ngtiphi emaforamu lakhona, sibonelo; tetemphilo nobe tinhlangano temphakatsi lelikomidi leliwadi lelifuna kumelelwa kuto?
Ngutiphi tinhlangano temphakatsi nobe ematiko amasipalati lesifuna kuwamema atewenta titfulo ekomidini leliwadi nobe emhlanganweni weliwadi
Ngumaphi emalunga elikomidi leliwadi langanikwa kwenta lomsebenti?
Nguyiphi imisebenti lebaluleke kakhulu lesifuna kucala ngayo siyente?
Emacebo lalusito ekusebenteni kwelikomidi leliwadi ngemphumelelo
Loluhlelo lufanele lube ngulolukhonako kuguculwa ngekuya kwetidzingo.
Yenta siciniseko sekutsi lemiklamo lofuna kuyenta ichumene ne-IDP. Uma ngabe umklamo wakho awuhambisani ne-IDP, ungatfola kutsi umphakatsi awuyifuni, nobe masipalati akakwati kukusita uyente. (Bona sinyatselo 17, utfole lwati lolubanti nge-IDP)
Khumbula ? loluhlelo lufanele lwentiwe luzuzwe. Kuncono kwenta kahle lokuncane kunekwenta kabi tintfo letinyenti.
Luhlelo lwekutfutfukisa loluhlanganisiwe
Loluhlelo lwekutfutfukisa loluhlanganisiwe (IDP) luhlelo lwenchubo yetepolitiki loluholwa yiMeya yeliDolobha leliKhulu kanye nemakhansela futsi alekelelwa tikhulu letiphetse.I-IDP ikhombisa lokuzuziwe liDolobha netinselele kanye nentfutfuko letako imiselwe kubhizinisi netidzingo temphakatsi kuhambelna nekwetfulwa kwetinsita nekutfutfukiswa kwemnotfo.
Incenye lebaluleke kakhulu ye-IDP kuchumana lokubanti kwakho nalabo labatsintsekako kuciniseka kutsi uyabandzakanyeka ekutsatseni tincubo tentfutfuko letako eDolobheni lelikhulu eJozi.
Luchungechunge lwemihlangano yemawadi netiGodzi itawubantjwa kulo lonkhe lidolobha kuniketwe umbiko macondzana nekutsi tidzingo takho nalokulindzele kubhajethelwe kwahlelelwa kanjani ngemiklamo netinhlelo letinyenti.
Siyakukhutsata njengemhlali waseJozi kutsi utibandzakanye etinchubeni tekubonisana ngekutsi ute kulemihlangano futsi uvakalise livi lakho. Kutibandzakanya kwakho kubaluleke njengelivoti lakho kuciniseka kutsi tidzingo takho tiyanakekelwa.
Njengelidolobha sisala sitinikele ekutfutfukiseni indzawo lephephile futsi lenemphilo, kutfutfukisa kukhula kwemnotfo, kuncoba i-HIV ne-AIDS, kwehlisa kutsikameteka kwagezi, nemanti, kwenta kancono indlela yekukhipha emabhili, kucinisekisa imitsetfo yamasipala, nekubuketa kwakhiwa nekwetfulwa kwetindlu.
Kute utfole lwati lolubanti nge-IDP yelidolobha:
Kubambisana ekwetfulweni kwetinsita?
Masipalati : Angawasita kanjani emakomidi emawadi
Sehluko 3
Sinyatselo 16: Ngabe lusito laluniketa emakomidi emawadi masipalati ?
Lusito loluniketwa ngumasipalati lutawehluka ngekuya kwemitfombolusito lanayo masipalati. Labanye bomasipalati banemali lenyenti kuna labanye futsi loku kungaba nemphumela kulongakuzuza. Lihhovisi laSomlomo lingakutjela kutsi nguyiphi imitfombolusito lekhona kepha asewubuke loluhla lolungentansi.
Nalu luhla lwetintfo longabuta masipalati ngato:
Emakhophi emtsetfo wasePhalamende lofale, imikhombandlela yavelonkhe nemigomo yemkhandlu macondzana nekutibandzakanya kwesive nemakomidi eliwadi
Ikhophi yedatha yelubalo lweluhlobo lwebantfu baleliwadi kute ikusite ekwenteni iphrofayli yeliwadi lakho
Ikhophi yeLuhlelo loluHlanganisiwe lwekuTfutfikisa lwaMasipalati
Sibutsetelo saMasipalati seNchubo yekuPhatsa kuSebenta
Lwati macondzana netinchubo netimiso tekubika
Emalanga netikhatsi tekuceceshelwa kwati nekwenta umsebenti
Lwati macondzana nematfuba ekuceceshwa lanikwa emakomidi emawadi
Lwati macondzana nekwabiwa kwebhajethi nobe imigomo yekubuyiselwa kwetindleko likomidi leliwadi lelingene kuto
Sinyatselo 17: LuyiniluHlelo lweNtfutfuko loluHlanganisiwe?
Bonkhe bomasipalati badzinga kulungisa luHlelo lweNtfutfuko leHlanganisiwe Integrated Development Plan IDP. Lukhombisa tintfo letibalulekile tendzawo. I-IDP ingahlelelwa iminyaka lengu-5 futsi iyabuketwa njalo ngemnyaka. I-IDP icinisekisa kusetjentiswa kahle kwemitfombolusito yamasipalati leyindlala, icondze tintfo letifanele tentiwe kucala sibonelo; kusita tindzawo letiphuye kakhulu, iheha timali kulamanye emazinga ahulumende, futsi icinise kutibandzakanya kwemphakatsi.
Emakomidi emawadi angatibandzakanya kanjani kuma-IDP?
Labamelele liKomidi leWadi bangaya emhlanganweni, we-IDP Representative Forum. Lomhlangano ulitfuba lalabatsintsekako batewumelela tidzingo temawadi abo. Lomhlangano uniketa indlela yekukhulumisana, kucoca sakuncengana nekutsatsa tincumo ngekubambisana emkhatsini wemphakatsi namasipalati, kwenta kubekhona kuchumana futsi nelitfuba lekulandzelela loluhlelo nenchubo yekusetjentiswa kwelikomidi leliwadi ku-IDP.
Likhansela leliwadi lakho lingaba nayo lekhophi ? uma ute ungatsintsana nelihhovisi lemphatsi wamasipala nobe lihhovisi laSomlomo. Masipalati ufanele aceceshe bantfu ngale-IDP. Likomidi leliwadi lakho lingatfola kabanti ngaloku ehhovisi laSomlomo.
Sinyatselo 18: Ibhajethi yemnyaka
Ibhajethi iluhlelo lwetimali. Ikhombisa imisebenti yemnyaka wetimali lolandzelako ngekukhombisa tindleko talemisebenti kanye nalapho kuvela khona lemali letawukhokhela letindleko.
Umnyaka wetimali waboMasipalati baseNingizimu Afrika ucala mhlaka-1Kholwane yonkhe iminyaka kuye kumhlaka-30 Inhlaba emnyakeni lolandzelako. Umkhandlu ufanele uyemukele lebhajethi ungacali umnyaka lomusha wetimali, ngemufa kwekuhlela kahle nekubonisa nelikomidi leliwadi nalemanye emacembu latsintsekako endzaweni yakini. Uma ngabe emakomidi emawadi ayabandzakanyeka ekuncumeni kutsi bomasipalati bafanele basebentise malini futsi kumiphi imiklamo, loku kusho kutsi liwadi lakho lingazuza ngco.
Lebhajethi iyabukwa ilandzelelwe wonkhe mnyaka kute kubonwe imali lengenako nalesetjentiswako kucatsaniswa nebhajethi. Sibonelo, uma ngabe imali lebuya etimalini letikhokhwako netinkhokhelo ingaphansi kwalebeyicatjangiwe, ngako-ke lucitfomali lufanele lube luncane/lwehle.
Emakomidli emawadi afanele atfole sikhatsi lesincunyelwe ibhajethi nekutsi imihlangano itawubanjwa nini. Ufanele futsi ubute kutsi kute yini lucecesho lolukhona lwekwati ngebhajethi lolungakusita utibandzakanye kubhajethi ngalokuyimphumelelo.
Sinyatselo 19: Indlela yekuPhatsa kuSebenta
Tfola kutsi masipalati wakho ngabe unendlela yekuphatsa kusebenta yini. Likomidi leliwadi lakho lingenta incenye lebalulekile ekuphatseni kusebenta ngetindlela letintsatfu:
Kuhlela: sebentisanani nelikhansela lakho naletinye tinhlangano temphakatsi, nitfole tidzingo letifanele titsatselwe etulu futsi nente siciniseko sekutsi letidzingo tiyafakwa kutiphakamiso tebhajethi netinhlelo.
Kulandzelela nekubika: phikelela ngekutfola njalo nje imibuko ngemiklamo netinsita tamasipalati ekomidini leliwadi kanye nasemihlanganweni yemphakatsi yeliwadi lakho kute uhlale watisa bahlali ngenchubekela phambili futsi/nobe tinkinga. Beka imibono leyakhako macondzana nekwenta kancono futsi, uma kufanele, bita umphakatsi utawusita kute kwentiwe lomsebenti.
Kubuketwa kwemsebenti wemnyaka: umkhandlu ufanele ubike njalo nje kumakomidi emawadi ngemabhajethi nekubuketwa kwemisebenti yabo, njengencenye yemihlangano yemphakatsi. Kwengeta, uma ngabe likomidi lakho aliyitfoli imibiko wemsebenti kumkhandlu, yatisa umphatsi welidolobha kutsi likomidi lakho leliwadi lilindzele kusebenta lokuncono kuhulumende wasekhaya wentsandvo yelinyenti.
Sinyatselo 20: Kutsintsana naMasipalati
Tsintsana nemphatsi nelihhovisi lemphatsi waMasipalati kute utfole luhla lwemakheli netinombolo tetincingo letibalulekile utengete kulelibhukulwati.
Sinyatselo 21: Imiklamo yaMasipala nalakuphembako
Tsintsana nemphatsi welihhovisi laMasipala utfole luhla lwemiklamo nalakuphembako lokubaluleke kakhulu ukwengete kulibhukulwati.
Tinhlaka letilusito longatisebentisa
Sehluko 4
Emaminitsi emhlangano
Lusuku:??????????????????????????..
Sikhatsi: ??????????????????????????
Indzawo: ?????????????????????????..
Kuvula nekwemukela
Labacolisile
Emamininitsi emhlangano lowendlulile
Tinkhulumo letivuka kumaminitsi lendlulile
Kubhalwa kwetincwadzi
Tihloko letinsha ku-agenda sib; Simo semibiko yemiklamo nemaphothifolyo
Tincumo temkhandlu
Lusuku nesikhatsi semhlangano lolandzelako
Irejista yalabebakhona emHlanganweni weliWadi nobe umHlangano weliKhetselo
Umhlangano webahlali beliwadi/welikhetselo/wemphakatsi waWadi...waMasipalati wase ?????????.
Liwadi:...
Lusuku: ...
Likhansela leliWadi: ...
Ligama
Likheli
Inombolo yelucingo kusayina
Luhlelo lwaMasipalati lwekuSebenta
Likomidi laWadi ...
Tintfo letibaluleke kakhulu taMasipalati letiseluHlelweni lwekuTfutfukisa Tintfo letibalulekile teliWadi
Likomidi leliwadi lifanele libike ngaloluhlelo lolulandzelako tonkhe tinyanga. Loku kutawukusita ukhone kubona kutsi ukuzuzile yini lokuseluhlelweni lwakho. Kutawuphindze futsi kusite naSomlomo ati kutsi kukhona yini ladzinga kukulungisa.
Umklamo
Umtfwalo
Imigomo/tinkhomba
Sikhatsi
Imitfombolusito
Tingadze tekudla
Kutfutfukisa temnotfo
INhlaba 2006
Lilunga lelikomidi lelibukene nalomsebenti, lifanele libike ngesimo semklamo emihlanganweni yelikomidi leliwadi.
Iphothifolyo yekuPhakelwa imiSebenti
liKomidi laWadi ...
Ligama lephothifolyo temphilo
Kutfutfukisa umnotfo wendzawo
Emagama alababukene nalomsebenti
Tibonelo temsebenti lowentiwako
Iforamu yetemphilo yeliwadi
Satiso semHlangano weliKomidi leliWadi
Likomidi leliWadi ???????????????.
Lusuku: ????????????????????????????????????
Sikhatsi: ????????????????????????????????????.
Indzawo: ???????????????????????????????????.
Kuvula nekwemukela
Kucolisa
Emaminitsi emhlangano lowendlulile netindzaba letivuke kuwo
Kubhalwa kwetincwadzi
Lokusha (ucelwa kutsi ukuhlele kube luhla)
Lifomu lekukhetsa ? Kukhetfwa Kwelikomidi leliWadi
Likomidi leliWadi ???????????????.
Lifomu lekukhetsa lemalunga elikomidi
Kukhetsa
Tsine, lesibhalwe lapha njengebavoti lababhalise kuwadi ???. siphakamisa uMn/Nkh ????????????..njengemuntfu longakhetfwa abe lilunga lelikomidi lawadi ??????????????.
Ligama: ???????? kusayina: ?????????? Lusuku: ????????.
Ligama: ???????? Kusayina: ?????????? Lusuku: ???????..
Kukhetsa
Mine, ????????????????? lobhalwe lapha, I.D. no.(matisi) ?????????. lohlala ???????????????.. futsi/nobe longungumvoti lobhlise kuwadi ???. Ngiyakuvuma kuphakanyiswa kwami njengemuntfu longakhetfwa njengelilunga lelikomidi leliwadi??????.
Kusayina: ???????????.. ( lophakanyisiwe) Lusuku: ??????????.
Likhansela leliwadi: ??????????..
Luhla lwemininingwane yekutsintsana yemaLunga eliKomidi
Liwadi:...
Likhansela leliwadi:...
Ligama
Likheli
Inombolo yaMatisi
Inombolo yelucingo
Imiphumela yeLukhetfo lweKomidi yeliWadi
Indzawo: ...
Lusuku: ...
Emagama alabakhetsiwe
Linani lalabavotile
Emavoti labaliwe: ...
Emaphepha lamoshekile: ...
Samba: ...
Kusayina: ...
Libambisene nawe ekwetfuleni tinsita nekutfutfukisa
Kutfola lwati lolubanti
